W. von Kaulbach

Das Narrenhaus 1834

In de negentiende eeuw trachtten psychiaters typologieën van geestesziekten in tekeningen te vatten. Von Kaulbach toont in Das Narrenhaus zowel een artistieke expressie, als een correcte, wetenschappelijke weergave van verschillende geestesaandoeningen.

De religieuze maniak, de melancholicus, de seksueel losbandige en de denkbeeldige koning,…: ze hebben allemaal hun plaats gekregen.

Tot op zekere hoogte weerspiegelt de voorstelling van geesteszieken hun positie in de maatschappij. In middeleeuwse werken schemert vooral de duivelse bezetenheid door. Dat idee was in de barok nog niet volledig verdwenen. In de romantiek werden krankzinnigen dan weer als geïsoleerde creatievelingen neergezet.

In de negentiende eeuw verschenen ook wetenschappelijke afbeeldingen van krankzinnigen. Geesteszieken waren patiënten geworden en psychiaters probeerden orde te brengen in het woud van ziektebeelden door typologieën te vatten in tekeningen en later ook in foto’s.

Wilhelm von Kaulbach (1805-1874) staat daar met Das Narrenhaus ergens tussenin. Het opzet van deze serie etsen uit1834 was artistiek, maar zijn werk werd binnen de psychiatrie ook erg gewaardeerd vanwege de wetenschappelijke correctheid waarmee hij de verschillende geestesaandoeningen afbeeldde. Das Narrenhaus gaat terug op de toenmalige fysionomie, omdat von Kaulbach de individuele gelaatstrekken als kenmerken van krankzinnigheid interpreteerde. De religieuze maniak, de melancholicus, de seksueel losbandige en de denkbeeldige koning,…: ze kregen allemaal een plaats. Volgens sommigen heeft von Kaulbach, die zelf ook psychisch ziek zou geweest zijn, zichzelf ook een plaats gegeven tussen de andere geesteszieken.